اولين جوششهاي نهضت انقلاب اسلامي، به عنوان سرچشمه تمدن انقلاب اسلامي، از يک نهاد سنتي اجتماعي به نام «هيات مذهبي» آغاز شده است. هياتهايي که نوعي حرکت فوق برنامه در مساجد محسوب ميشدند و مبناي شکلگيري آنها، نياز بچههاي مسجد به ايجاد ارتباط گستردهتري خارج از اوقات برپايي نماز جماعت بود.
نقش مسجد در پيروزي انقلاب اسلامي، نقشي بيبديل و کمسابقه در طول تاريخ مسلمانان بوده است. بيشتر ما، رهنمود تاريخي حضرت امام (رض) را شنيدهايم که فرمودند: مسجد سنگر است؛ مسجدها را پر کنيد.
به نظر فقير، اين فرمايش رهبر کبير انقلاب، چيزي بسيار فراتر از يک توصيه مذهبي يک رهبر ديني است. به نوعي، اين رهنمود، يک راهبرد دايمي براي تولد تمدن انقلاب اسلامي است. يعني همين مساجد، سرچشمههاي تمدنساز انقلاب اسلامي خواهند بود.
براي حفظ پويايي اين نهاد تمدنساز، چند نکته به ذهن نگارنده ميرسد:
1ـ مردمي ماندن
مسجد بايد مردمي بماند. هرگونه دخالت در روند تصميمسازي در مساجد و اتصال ساختاري آن به نظام، احتمال عقبماندن مسجد از مردم و سنگين شدن کفه آن به نفع حکومت را افزايش ميدهد. و اين دور شدن مسجد از مردم، برندگي اين نهاد مهم نظارتي ضامن سلامت نظام را از ميان خواهد برد.
حتي در يک نگاه حداکثري، تعيين امام جماعت مساجد توسط سازمان تبليغات اسلامي، نقطه ضعفي براي مساجد محسوب ميشود و بايد دخالت اين سازمان در تعيين امام جماعت، در حد معرفي و تاييد صلاحيت اخلاقي و علمي محدود بماند.
2ـ استقلال مالي
مسجد بايد بتواند حتي درصورت قطع کمکهاي دولتي سر پا بماند و در حرکتي آرام اما پيوسته، رشد کند و پيشرفت نمايد.
بنابرين نظام بايد به جاي کمکهاي مالي، تلاش کند با طراحي مجموعههاي تجاري، فرهنگي، ورزشي تحت نظر مساجد و حتي در زير و کنار ساختمان آنها، ساختاري را طراحي کند که از خرده درآمدهاي آنها، امور روزمره مسجد اداره شود.
3ـ مسجد محوري
نظام جمهوري اسلامي بايد همه برنامههاي خود را که به تربيت نيرو ميانجامد؛ در مساجد متمرکز کند. از تاسيس کتابخانه گرفته تا آموزش تصوير برداري و جلسه نقد داستان گرفته تا توزيع کوپن و رايگيري از مردم و سرشماري.
و بنده سخت معتقدم که بايد مديريت همه اين برنامهها بر عهده اهالي مسجد باشد. و بر اين باورم که همه کنديها و اشتباهها و ضعفها، در نهايت به تجربههاي گرانقدري تبديل ميشود که امروزه غربيها از آن به عنوان «سرمايه اجتماعي» ياد ميکنند.
ضمن اينکه برکت برگزاري اين برنامهها در مسجد، قطعا در محتواي آنها نيز مؤثر خواهد بود و درصد انحراف و خطاي محتوايي را کم ميکند.
در همين رابطه:
فکرهايي تا تمدن انقلاب اسلامي (1)
