محمد 27 ساله است. هم هلندي است و هم مراكشي. يعني اول مراكشي است و بعد هلندي. اين روزها يك دادگاه هلندي در حال تصميم گيري است كه محمد را براي هميشه مهمان هلندي ها كند: ضيافتي پشت ميله هاي زندان.
«محمد بويري» متهم به قتل يك هلندي است. «تئو ون گوگ»اي كه جد اندر جدش هلندي بوده اند. اصلا هلند را به گلهايش مي شناسند و نقاشي هاي «ونسان ون گوگ» پدربزرگ تئو.
نمي دانيم محمد بويري چه كاره بوده، چه درسي خوانده و چه طور زندگي مي كرده. اما تئو ون گوگ را خوب مي شناسيم چون آدم شلوغي بوده.
زندگي اين دو آدم، دو داستان جدا از هم بوده كه ون گوگ آنها را به هم گره مي زند. گرهي كه به مرگ خودش انجاميده. مرگي كه بهايش روياهاي جواني محمد بويري است.
***
روزهاي اول ماه آبان سال 1383 بود كه تلويزيون هلند فيلم كوتاه يازده دقيقه اي را با اسم «تسليم» پخش كرد. تسليم، از صحنه اول تا صحنه آخرش عليه اسلام بود. فضاي تيره فيلم با صحنه هاي غير اخلاقي اش و نمايش اهانت آميز آيه هاي قرآن، پر از كينه و تعصب بود. فيلم اسلام ستيزانه اي كه نمايش آن از رسانه عمومي اي مانند تلويزيون، بي سابقه بود.
حتي سلمان رشدي و حاميان انگليسي اش، جرئت نكرده بودند اهانتهايشان به اسلام را، از حد نوشته هاي روي كاغذ آن طرف تر ببرند.
اما تئو ون گوگ و جريان اسلام ستيز پشت سرش، بازي خطرناكي را عليه اسلام آغاز كرده بودند. اگر تا پيش از اين، حرفها و عقايدشان را در قالب سخنراني و مقاله و كتاب منتشر مي كردند، اين بار يك گام بلند را به جلو برداشته بودند تا با تلويزيوني كردن اين اهانتها، ميدان جنگ فرهنگيشان عليه مسلمانها را بزرگتر كنند.
***
تئو ون گوگ كارگردان فيلم كوتاه «تسليم» بود. فيلمنامه تسليم را هم زني با نام «عيان حرثي علي» نوشته بود. خانم حرثي علي يك مهاجرسوماليايي تبار است كه حالا به عنوان نماينده در مجلس هلند است. او نويسنده فيلمنامه و متن گفتار فيلم تسليم بوده است.
حرثي علي قبلا مسلمان بوده است. اين زن مرتد در گفتگوي خود با مجله ساندي تايمز(30 آبان 1383) طوري از نحوه ساخت فيلم حرف زد که انگار کارگردان آن خودش بوده است. در عکس هاي پشت صحنه فيلم تسليم، حرثي علي را در حال کارگرداني يا دادن ميزانسن به صحنه يا نحوه اجراي نقش توسط بازيگر، در کنار ون گوگ مي بينيم.
در طول سه سال گذشته، حرثي علي يکي از اسلام ستيزان سرسخت هلندي بوده كه بارها از تريبون هاي مختلف عليه آن سخنراني کرده است.
اظهارات مرتدانه حرثي علي، واکنش خشمگينانه مسلمانان هلند را به دنبال داشته است. 600 نفر از مسلمانان هلند در اعتراض به حرفهاي او، خواهان اقدام پليس براي دستگيري و به زندان انداختن او شده اند.
سفيران کشورهاي عربستان سعودي، پاکستان، سودان و مالزي نيز با رئيس حزب او (وي وي دي) ملاقات کرده و خواهان اخراج او از حزب شده اند.
***
با نمايش فيلم تسليم، اعتراضها شروع شد. فقط مسلمانها نبودند كه به ون گوگ معترض بودند. حتي مسيحيها و يهوديها هم اين شيوه اهانت را خطرناك مي دانستند. مثل سراشيبي بود كه وقتي واردش مي شوي، ديگر ايستادني در كار نيست.
اما اين اعتراضها كاري را از پيش نمي برد. دشمن به شيوه كمونيستهاي شوروي عمل كرده بود: دو گام به پيش و يك گام به عقب.
حالا، بعد همه اين اعتراضها و انتقادها، تئو ون گوگ و جريان پشت سرش، يك گام جلو بودند.
***
روز 12 آبان 1383، كار تمام شد. محمد بويري وارد صفحه شطرنجي شد كه ديگران چيده بودند. او به جاي سرباز و فيل و اسب و رخ، صاف به سراغ وزير سياه رفت و او را از صحنه خارج كرد: خيلي ساده و خيلي با اطمينان.
پليس خيلي سريع وارد عمل شد و به تعقيب اين جوان پرداخت. بالاخره در يك پارك نزديك محل اجراي حكم الهي، محمد به محاصره در آمد و پس از تبادل آتش ميان دو طرف، در حالي كه مجروح شده بود، دستگير شد و به همراه يك پليس مجروح ديگر، به بيمارستان منتقل گرديد. در آن لحظه، چشمهاي محمد پر از برق بود.
***
دولت هلند، در به در دنبال كساني مي گشت كه آنها را همكار محمد بويري اعلام كند و قتل تئو ون گوگ را به گردن يك گروه بيندازد.
به همين خاطر، روز 30 فروردين 1384، يك شهروند چچني در شهر آمستردام هلند بازداشت شد. يك ماه بعد، در 28 ارديبهشت 1384، يك چچني ديگر هم در شهر تور فرانسه بازداشت شد. اتهام اين دو نفر، همكاري در قتل تئو ون گوگ اعلام شده بود اما چون مدركي به دست نيامد، خبري از محاكمه اين دو فرد چچني نيست.
***
بيستم تير 1384، اولين جلسه دادگاه برگزار شد. نيروهاي امنيتي دورتادور محل برگزاري دادگاه را پوشانده بودند.
محمد بويري از قبل گفته بود كه نمي خواهد در اين محاكمه شركت كند. اما به دستور قاضي دادگاه، او را به دادگاه آوردند.
دادستان آمستردام، فريتس وان استرالن، سختترين اتهام ممكن را به محمد نسبت داد. او اعلام كرد كه قتل تئو ون گوگ يك اقدام تروريستي بوده است.
دادستان حتي اتهامهاي تندي را هم به محمد بويري نسبت داد. استرالن بويري را «قاتل مراكشي» خواند و گفت كه او عضو يكي از گروههاي تروريستي است. او حتي قتل ون گوگ را كار چند نفر خواند اما مجبور شد اعتراف كند كه آنها نه تنها هنوز هيچيك از اعضاي اين گروه تروريستي را نتوانسته اند دستگير كنند بلكه هنوز هيچكدامشان را هم شناسايي نكرده اند.
دادستان قبل از اينكه خواستار مجازات «حبس ابد بدون آزادي مشروط» براي محمد بويري شود، اعلام كرد: «بويري به نام تروريسم اسلامي اين حركت را انجام داده تا بدين ترتيب تكاني به حكومت راست گراي هلند بدهد.»
صحبتهاي دادستان آنقدر تند بود كه مجبور شد براي پيشگيري از اعتراضهاي مسلمانان حرفهاي خود را كمي اصلاح كند. استرالن گفت: «جريان اين پرونده با اسلام سر و كار ندارد، بلكه به آزادي عقيده، مصالحه و بردباري در كشور مرتبط است.»
***
در جلسه دادگاه محمد بويري چند كلمه بيشتر حرف نزد. او براي اولين بار پس از دستگيري گفت: «من مسئوليت عملم را كاملا بر عهده مي گيرم. من فقط به نام دينم اين حركت را انجام داده ام.»
اين جوان 27 ساله اضافه كرد: «مي توانم به شما اطمينان بدهم كه اگر يك روز آزاد بشوم و دوباره چنين اتفاقي بيفتد، دقيقا همين كار را خواهم كرد؛ دقيقا همين كار.»
***
محمد هنوز هم بر سر حرفش است: او دفاعي نخواهد كرد.